8 sự thật về bệnh tay chân miệng ở trẻ cha mẹ cần biết

Khi được “thăng chức” làm cha mẹ, bạn có bao giờ có cảm nhận giống mình không, rằng việc làm cha mẹ đồng nghĩa với một loạt những “chức vụ” mới toanh bạn buộc phải đảm nhận: chuyên gia dinh dưỡng, chuyên gia giáo dục, nghệ sĩ hài, “máy” giặt ủi, “máy” lau nhà, vân vân và vân vân. Đặc biệt, có một “vị trí” rất “khó nhằn” nhưng không nhận không được khi có con nhỏ: bác sĩ chuyên khoa nhi! Nuôi dạy con khi con khỏe mạnh đã vất vả, lúc các bé ốm đau lại càng vất vả hơn! Vì vậy, bản thân cha mẹ cần nắm được những kiến thức cơ bản về các bệnh thông thường ở trẻ, để phòng ngừa và có biện pháp, cách xử lí đúng đắn khi trẻ bị mắc phải. Và,hôm nay, vị bác sĩ bất đắc dĩ này xin được chia sẻ cùng các bậc cha mẹ lần đầu được “thăng chức” 8 điều cần biết về một căn bệnh rất thường gặp ở trẻ em: bệnh tay chân miệng.

Bệnh tay chân miệng ở trẻ

1. Bệnh tay chân miệng là gì?

Bệnh chân tay miệng là bệnh nhiễm trùng, thủ phạm là do virus coxsackievirus A16 và enterovirus 71 gây ra. Chúng sống trong đường tiêu hóa và lây lan từ người này sang người qua việc tiếp xúc thông thường.

Từ định nghĩa trên, cha mẹ cần chú ý hai điểm cực kì quan trọng:

  • Bệnh tay chân miệng là bệnh do virus gây ra, vì thế, bệnh tay chân miệng thường sẽ tự khỏi sau 7-10 ngày khởi phát (tỷ lệ khỏi bệnh là 90%) và bước sang ngày thứ 4, trẻ sẽ tươi tắn dần lên, nếu không giật mình hay sốt cao là bệnh sẽ ổn và khỏi dần.
  • Bệnh tay chân miệng là một bệnh có thể dễ dàng lây lan từ người bệnh sang người lành. Vì thế, cần có cách phòng tránh để bệnh không chuyển thành dịch.

2. Đối tượng nào dễ mắc bệnh tay chân miệng?

Bệnh tay chân miệng thường xảy ra ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Ở độ tuổi này, các bé thường khám phá thế giới bằng cách “ăn cả thế giới” –  tức là đưa mọi thứ cầm được trên tay vào miệng để cảm nhận, chẳng cần quan tâm là thứ đó sạch hay bẩn, ăn được hay không! Trong khi đó, hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển toàn diện, vì thế không có khả năng chống lại các virus gây bệnh. Tuy vậy, thực tế cho thấy trẻ lớn hơn độ tuổi trên và cả người trưởng thành cũng có nguy cơ mắc bệnh này.

Sở thích ngậm đồ chơi là nguyên nhân khiến trẻ dễ bị tay chân miệng

Ở nước ta, do nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, bệnh tay chân miệng có thể xảy ra quanh năm. Nếu trẻ thường xuyên tiếp xúc khu vực công cộng như nhà trẻ, sân chơi kém vệ sinh… thì trẻ sẽ có nguy cơ cao bị mắc bệnh này.

3. Dấu hiệu nhận biết trẻ bị mắc bệnh tay chân miệng?

Phồng rộp, bọng nước ở các vị trí tay, chân, miệng, hậu môn… là dấu hiệu của bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng không quá khó để nhận biết. Nếu cha mẹ nhận thấy ở con trẻ những dấu hiệu sau thì chính xác là các bé đã bị bệnh tay chân miệng:

  • Đầu tiên là sốt. Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao. Nếu trẻ sốt cao không thể hạ, đây chính là dấu hiệu cảnh báo bệnh nặng.
  • Tiếp theo là tổn thương ở da: Quan sát bằng mắt thường sẽ thấy trẻ bị rát đỏ, nổi mụn nước ở các vị trí như họng,vòm miệng,  quanh miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, đầu gối…
  • Hệ quả tất yếu là trẻ bị đau miệng, bỏ ăn, nôn, tăng tiết nước bọt, một số trẻ có thể bị tiêu chảy, mệt mỏi, quấy khóc…

4. Các cấp độ của bệnh tay chân miệng?

Bệnh tay chân miệng ở trẻ có 4 cấp độ:

  • Cấp độ 1: Trên da  trẻ xuất hiện những vết loét miệng hoặc tổn thương, mẩn đỏ, bọng nước.
  • Cấp độ 2: Trẻ sốt cao từ 39 độ C trở lên; thở nhanh, khó thở; giật mình, lừ đừ, run tay hoặc chân, quấy khóc, bứt rứt khó ngủ, nôn ói nhiều; đi loạng choạng; da nổi vân tím, vã mồ hôi, tay chân lạnh; hay giật mình, giật mình trên 2 lần trong 30 phút kèm ngủ gà ngủ gật, nếu bắt mạch sẽ thấy mạch đập nhanh trên 150 lần/phút.
  • Cấp độ 3: Trẻ có mạch nhanh trên 170 lần/phút; vã mồ hôi, lạnh toàn thân; huyết áp tăng; thở nhanh, thở bất thường; rối loạn tri giác.
  • Cấp độ 4: Trẻ có biểu hiện sốc, tím tái, ngưng thở, thở nấc.

Khi trẻ bị tay chân miệng ở cấp độ 1, 2, cha mẹ có thể tự chăm sóc con ở nhà. Nhưng từ cấp độ 3 trở đi, trẻ cần được đưa đến các cơ sở y tế để được điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

5. Những biến chứng của bệnh tay chân miệng?

Khi trẻ bị tay chân miệng, tùy theo cấp độ, trẻ có thể có những biến chứng sau:

  • Mất nước: là biến chứng phổ biến nhất. 
  • Viêm màng não: Trẻ bị bệnh tay chân miệng có nguy cơ bị viêm màng não nếu virus xâm nhập vào màng hoặc dịch não tủy.
  • Viêm não: Tình trạng này thường do nhiễm virus gây ra và là một tình trạng sức khoẻ nghiêm trọng và có thể gây ra rối loạn ngôn ngữ, mất trí nhớ, và nguy hiểm nhất là gây ra tử vong. Tuy nhiên, các bác sĩ cho hay, viêm não là một biến chứng hiếm gặp.
  • Mất móng tay và móng chân: Trong một vài trường hợp, bệnh tay chân miệng ở trẻ nhỏ có thể gây ra những biến chứng nàyTình trạng này thường xảy ra trong vòng một vài tuần sau khi trẻ bị bệnh.

6. Chăm sóc trẻ bị tay chân miệng tại nhà như thế nào?

Như đã nói ở trên, khi bé nhà bạn bị tay chân miệng ở thể nhẹ (cấp độ 1, 2), các bạn có thể tự chăm sóc, điều trị cho bé ở nhà mà không cần đến các cơ sở y tế.  (Tất nhiên việc điều trị tại nhà là và chẩn đoán cấp độ là kết luận của bác sĩ, chứ cha mẹ cũng không nên chủ quan tin vào “trình độ” của mình, tự chẩn đoán, tự đề ra phác đồ điều trị nha!) Trong trường hợp này, cha mẹ cần chú ý những vấn đề sau đây:

  • Vấn đề thuốc trị bệnh

Thuốc uống: Không có thuốc đặc trị bệnh tay chân miệng. Thông thường, đơn thuốc dành cho trẻ bị tay chân miệng sẽ là các loại thuốc như Paracetamol (với trẻ trên 3 tháng tuổi ) hoặc ibuprofen (với trẻ trên 6 tháng tuổi ).

Thuốc bôi: Khi trẻ bị tay chân miệng nổi mụn nước thì sẽ hết sốt. Tuy nhiên, cha mẹ lại cảm thấy lo lắng khi thấy trẻ nổi nhiều mụn nước. Theo các bác sĩ nhi, trẻ bị tay chân miệng nổi nhiều mụn nước là dấu hiệu bệnh nhẹ hơn so với việc nổi ít mụn. Lúc này, cha mẹ không nên bôi thuốc xanh lên mụn nước, vì trên thực tế bôi vào cũng chẳng có tác dụng gì. Thêm vào đó, việc này càng làm bác sĩ khó chẩn đoán bệnh hơn. Việc mà cha mẹ cần làm là tắm rửa cho trẻ như thường ngày,  chờ cho đến khi mụn tự khô (thường là sau 5-7 ngày sau đó).

  • Vấn đề vệ sinh

Đối với trẻ bị bệnh: Nhiều người vẫn cho rằng, trẻ bị tay chân miệng phải kiêng nước. Điều này hoàn toàn sai lầm! Chăm trẻ bị tay chân miệng cần đảm bảo vệ sinh thân thể cho trẻ sạch sẽ, giữ cho các cùng da bị tổn thương luôn sạch, thoáng.Vì thế, trẻ phải được tắm rửa sạch sẽ, nếu không tắm cho trẻ sẽ tạo điều kiện cho các loại vi khuẩn phát triển dẫn đến những căn bệnh hoặc biến chứng khác nguy hiểm hơn. Tuy nhiên, khi tắm cần tránh làm các bọng nước trên da trẻ bị vỡ ra, phòng tắm cũng cần kín gió.

Đối với người chăm trẻ: Người chăm sóc trẻ phải rửa tay thường xuyên và đúng cách với xà phòng diệt khuẩn.

  • Vấn đề ăn uống

Về vấn đề ăn uống của trẻ bị tay chân miệng, cha mẹ cho trẻ uống thật nhiều nước và ăn thức ăn mềm, loãng, không cần phải nhai nhiều. Đặc biệt tránh thức ăn nóng, nhiều gia vị, nhất là thức ăn mặn, chua hoặc quá cay, vì có thể gây kích ứng khiến trẻ đau miệng hơn.

Thức ăn cho trẻ nên để nguội hoàn toàn, làm mát sữa hoặc nước uống để làm dịu miệng, giúp trẻ dễ uống nhiều hơn. Ngoài ra, với trẻ nhỏ, cha mẹ cần hạn chế việc dùng núm vú, nên cho trẻ uống bằng cốc, muỗng hoặc xilanh để không làm trẻ đau miệng hơn.

Các món cháo mềm, nhuyễn, để nguội là thức ăn tốt nhất cho trẻ bị tay chân miệng

Khi trẻ từ chối ăn, cha mẹ không nên cưỡng ép vì sẽ khiến bé sợ hãi. Thay vào đó, chúng ta có thể cho bé uống sữa hoặc ăn sữa chua để bù lại. Cha mẹ cũng nên cho trẻ ăn thêm nhiều  trái cây để tăng cường vitamin. Với các bé đang bú mẹ thì cần cho bé bú thành nhiều lần trong ngày.

  • Vấn đề dùng vitamin và kháng sinh

Nhiều bậc  phụ huynh cho rằng trẻ bi bệnh tay chân miệng, ăn uống kém thì sẽ thiếu vi chất  nên cần bổ sung vitamin. Các bác sĩ cho rằng việc này không cần thiết bởi bệnh thường làm trẻ bị loét miệng nên trở nên kén ăn, việc cố ép trẻ uống vitamin chỉ làm đau miệng thêm và tăng tình trạng biếng ăn, khiến trẻ càng thiếu vi chất hơn, thành thử ra lợi bất cập hại.

Với kháng sinh, nếu trẻ không bị bội nhiễm do loét miệng nhiều thì càng không nên dùng bởi lạm dụng kháng sinh dễ gây nên tình trạng kháng kháng sinh sau này, rất nguy hiểm cho trẻ.

  • Vấn đề nghỉ ngơi

Khi trẻ mắc bệnh thì thường hay quấy khóc, không chịu ngủ. Vì vậy, cha mẹ cần dỗ dành, an ủi để bé ngủ đủ giấc và nghỉ ngơi mới nhanh chóng lành bệnh. Đồng thời, cần theo dõi giấc ngủ của con để xem con có giật mình, khó chịu hay có dấu hiệu biến chứng gì không để kịp thời can thiệp, xử lí.

  • Vấn đề giảm đau

Trẻ bị bệnh tay chân miệng thường đau miệng nên ăn uống kém và khó ngủ, khóc quấy…  Bạn có thể áp dụng cách sau để rơ miệng, làm giảm đau rát miệng: Mua vài gói thuốc Grangel, Varogel, Phosphalugel cho vào ngăn mát tủ lạnh rồi chấm vào vết loét miệng của trẻ hoặc dùng rơ miệng, cho trẻ ngậm…

  • Vấn đề cách ly

Bệnh tay chân miệng dễ lây lan. Vì thế, khi trẻ nhà bạn đã nhiễm bệnh, cha mẹ cần sớm cách ly con với người xung quanh. Nếu bé đang đi học, cha mẹ hãy xin phép để con nghỉ ở nhà cho đến khi khỏe hẳn. Khi ở nhà bé nên ở trong phòng riêng, môi trường vệ sinh sạch sẽ, thoáng mát và chế độ chăm sóc phù hợp sẽ giúp bé hồi phục sức khỏe nhanh chóng. Với các vật dụng của bé, nhất là đồ chơi, cần tránh cho các trẻ khác tiếp xúc, chơi chung để tránh lây bệnh.

7. Phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ như thế nào?

Hiện nay, chưa có vắc xin nào phòng ngừa bệnh tay chân miệng. Bệnh có thể lây lan qua tiếp xúc với nước bọt, dịch nhầy từ mũi hoặc chất dịch tiết ra khi nốt phồng rộp trên da người bệnh bị vỡ. Tuy nhiên, cha mẹ cũng có thể phòng ngừa, hạn chế nguy cơ mắc bệnh cho con trẻ bằng những việc làm sau:

  • Dạy trẻ rửa tay thường xuyên và duy trì việc vệ sinh cá nhân là cách bảo vệ tốt nhất. Mọi người trong gia đình  phải rửa tay thường xuyên, đặc biệt là sau khi đi vệ sinh hoặc làm vệ sinh cho trẻ, trước khi chuẩn bị thức ăn hoặc sau khi ăn.

Tạo cho trẻ thói quen rửa tay giúp hạn chế nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng

  • Rửa, khử trùng đồ chơi và các đồ vật khác mà trẻ tiếp xúc. Điều này không chỉ hạn chế nguy cơ mắc tay chân miệng mà còn có thể ngừa các bệnh khác như tiêu chảy, cảm cúm,…
  • Giặt quần áo, drap trải giường, chăn màn bằng xà phòng và nước nóng, phơi dưới ánh nắng mặt trời.
  • Tạo cho trẻ thói quen đeo khẩu trang khi ra ngoài, rửa tay chân sạch sẽ khi về nhà.
  • Cách ly trẻ khỏi trẻ bị bệnh: Nếu trẻ đã đi nhà trẻ, mẫu giáo hoặc đi học, khi có bạn cùng lớp bị bệnh,cha mẹ nên cho con nghỉ học để tránh bị lây nhiễm.
  • Tăng sức đề kháng cho trẻ bằng chế độ ăn uống, nghỉ ngơi, vận động hợp lí.

8. Cần tránh nhầm lẫn triệu chứng bệnh tay chân miệng với các bệnh khác

Bệnh tay chân miệng nhiều khi có thể bị nhầm lẫn với các nguyên nhân gây ra loét miệng hay phồng rộp ở miệng: Viêm họng mụn nước, chứng viêm lợi và miệng. Sự khác biệt thường dựa trên tiền sử của trẻ về tình trạng sốt, sự xuất hiện của nốt ban và vị trí của những vết loét (miệng, hậu môn, bên trong má, lòng bàn tay, bàn chân).

Viêm họng mụn nước gây ra bởi một số loại virus khác nhau. Trong khi đó, bệnh loét miệng thường ảnh hưởng đến hầu sau (phía sau cổ họng amiđan và vòm miệng) và họng trước (lợi, môi bên trong, má, lưỡi) và phát ban (nếu có), nhưng không ảnh hưởng đến lòng bàn tay và lòng bàn chân.

Các triệu chứng ban đầu của bệnh tay chân miệng như sốt, chảy nước miếng, đau miệng nhiều khi cũng bị nhầm lẫn với dấu hiệu mọc răng của trẻ. Vì thế, việc quan sát, chú ý thật kỹ đến bé yêu chính là cách tốt nhất để phát hiện và điều trị kịp thời, hiệu quả, để bé yêu nhà bạn nhanh chóng bình phục, tránh những biến chứng nguy hiểm.

Trên đây là 8 điều cần lưu tâm đối với các “”bác sĩ bất đắc dĩ” để “ứng phó” với bệnh tay chân miệng, một bệnh thường gặp ở các trẻ dưới 5 tuổi. Hi vọng bài viết có ích cho các bậc phụ huynh, nhất là những người lần đầu làm cha mẹ. Chúc các bạn không phải dùng đến “bí kíp” này trong quá trình chăm sóc bé yêu nha!

207 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá 3.4 / 5. Số đánh giá 5