Khủng hoảng tâm lý tuổi lên ba, ba mẹ hãy luôn ở bên cạnh bé và cùng bé vượt qua

Khủng hoảng tâm lý tuổi lên ba là vấn đề làm đau đầu biết ba ông bố bà mẹ. Thực sự có những lúc mình cảm thấy vô cùng bất lực và bế tắc không biết phải làm sao với bé yêu nhà mình để ứng phó và giúp bé vượt qua giai đoạn tâm lý đó. Thấu hiểu nỗi băn khoăn và lo lắng của các ông bố bà mẹ, mình xin chia sẻ một số biện pháp ứng phó với khủng hoảng tâm lý tuổi lên ba mà mình đã áp dụng thành công. Rất mong các ông bố bà mẹ và bé yêu sẽ cùng nhau bước qua giai đoạn khủng hoảng tâm lý tuổi lên ba một cách nhẹ nhàng nhất.

1.Khủng hoảng tuổi lên 3 là gì?

Hãy ở bên và động viên bé

Hãy ở bên và động viên bé

 

  • Khủng hoảng tâm lý là một khái niệm thường gặp trong tâm lý học, nó được đưa ra lần đầu tiên trong Lý thuyết về sự phát triển tâm lý xã hội của Erik Erikson (1950, 1963).
  • Theo ông, cuộc đời mỗi người trải qua 8 giai đoạn riêng biệt và mỗi giai đoạn sẽ có một khủng hoảng tâm lý đặc trưng.
  • Nó chỉ xảy ra trong vài tháng, cường độ và mức độ ảnh hưởng của mỗi cuộc khủng hoảng là khác nhau ở mỗi người. Đây là một hiện tượng tự nhiên và bất kì ai cũng phải trải qua.
  • Khi một đứa trẻ lên 3 tuổi, các bé đã nhận thức được mình là một cá nhân độc lập và bé cũng cố gắng khẳng định tính độc lập, tự chủ đó của mình,  nguyện vọng độc lập.
  • Trẻ biết được mình có nhiều khả năng, kỹ năng; mong muốn được làm nhiều thứ, được tôn trọng  nhưng lại bị kiểm soát quá mức bởi người lớn. Kết quả là có những phản ứng tiêu cực.
  • Trẻ muốn có cơ hội được thể hiện mình nhưng khi thực hiện chắc chắn rằng trẻ cũng sẽ gặp vô số thất bại, khó khăn và sai lầm. Tuy vậy, nhờ thế đứa trẻ sẽ học được nhiều thứ hơn.
  • Đôi khi, ở một số trường hợp trẻ em, không có bất kì phản ứng hay hành vi tiêu cực nào rõ ràng hoặc là chưa đến mức được coi là tiêu cực.
  • Sự xuất hiện của các phẩm chất như ý chí, độc lập và niềm tự hào là những thành tựu cần đạt được ở độ tuổi lên 3 này. Nó không chỉ là dấu hiệu của sự phát triển hoàn thiện mà còn tạo cơ sở, tiền đề cho sự phát triển tâm lý ở giai đoạn tiếp theo.

2.Nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng tuổi lên 3

Thứ nhất, do mâu thuẫn giữa nhu cầu của trẻ với năng lực thực tế trẻ có.

Theo nhà tâm lý học lứa tuổi Erick Erickson: “ba tuổi là khởi đầu của giai đoạn hình thành tính tự chủ và ý thức độc lập của trẻ”. Trong thời kỳ này, trẻ muốn khám phá thế giới bằng chính cặp mắt và đôi tay của mình. Sự phát triển về thể chất mà nhất là khả năng di chuyển ngày càng hoàn thiện là động lực to lớn thúc đẩy trẻ làm theo ý mình mạnh mẽ hơn. Trẻ say mê khám phá thế giới, thậm chí muốn chinh phục cả những thứ nằm ngoài khả năng vốn có của mình. Đôi khi, do lối diễn đạt không bắt kịp được suy nghĩ của trẻ cũng khiến trẻ “khủng hoảng” với chính mình. Từ đó, trẻ cảm thấy khó chịu, hay cáu gắt với bản thân, dễ khóc, dễ bỏ cuộc,…

Thứ hai, do người lớn và trẻ không tìm được tiếng nói chung nên dẫn đến phản ứng tiêu cực của trẻ.

Song song với khả năng vận động, trẻ cũng bắt đầu hình thành ý thức về bản thân. Trẻ nhận ra mình là một cá thể riêng biệt với mọi người. Trẻ cũng muốn độc lập làm những việc liên quan đến bản thân. Trẻ hay nói: “để con làm”, “mẹ để đấy đi”, “không, không, mẹ để xuống đi” với cái mặt khóc mếu. Trong khi nhu cầu độc lập của trẻ tăng cao thì cha mẹ vẫn chưa chuẩn bị sẵn sàng tâm lý “buông tay” trẻ. Vì vậy, nhiều cha mẹ thường có xu hướng cấm đoán, kiểm soát trẻ một cách chặt chẽ. Chính việc không tìm được tiếng nói chung đã dẫn đến những phản ứng gay gắt từ trẻ như bướng bỉnh, không nghe lời, muốn làm trái lời bố mẹ,…

3.Biểu hiện khủng hoảng tâm lý tuổi lên ba ở trẻ

khóc nhè ăn vạ (2)

                                                               khóc nhè ăn vạ 

  •  Phản ứng tiêu cực: Trẻ không chịu nghe theo yêu cầu của người lớn. Tuy nhiên, khác với sự “không vâng lời” , phản ứng tiêu cực là thái độ thể hiện suốt trong mối quan hệ của trẻ với người lớn chứ không chỉ đơn thuần là từ chối làm theo lời chỉ bảo nào đó, thể hiện rõ nhất là tính ngoan cố và ngang ngạnh. Trẻ kiên quyết bảo vệ ý kiến của mình bất chấp đúng sai; trẻ lờ đi tất cả những lời nói từ bố mẹ, người lớn khác.
  •  Muốn tự làm việc: Trẻ thể hiện xu hướng muốn thoát khỏi sự kèm cặp của người lớn và tự mình làm một số việc, thậm chí cả những việc vượt ngoài khả năng của mình. Đây là biểu hiện cho thấy trẻ đang khẳng định mình là một cá thể độc lập.
  •  Nổi loạn: Trẻ luôn ở trong trạng thái “phòng thủ”, dễ kích động. Giữa trẻ và người lớn luôn như đang chực chờ những cuộc “cãi vã” vậy.
  •  Muốn có quyền: Trẻ muốn thể hiện sự “thống trị” lên những mối quan hệ hoặc đồ vật xung quanh. Nếu trẻ là con một, hiện tượng này dễ xảy ra hơn. Chúng ta thường thấy trẻ hay sử dụng từ “của con”, “cho con hết”,…khi đi đâu, trẻ đều tranh đi trước, uống nước trước,….
  • Vô lễ với người lớn: Giai đoạn này trẻ thường nói những câu vô lễ trẻ vô tình học được với người lớn: bà dở, mẹ dở,…. Sự phản ứng gay gắt của bố mẹ chính là “động lực, niềm vui” để trẻ tiếp tục hành vi này.

 Bố mẹ có thể tham khảo những dấu hiệu trên đây để biết chính xác bé nhà mình có đang trong giai đoạn khủng hoảng tâm lý hay không nhé. Dù trong trường hợp nào, bố mẹ hãy tin đó là giai đoạn tất yếu trẻ phải trải qua để trưởng thành và cha mẹ chính là người “lèo lái” đưa con mình vượt qua những thử thách tâm lý đầu đời một cách vui vẻ và an toàn.

4. Ba mẹ hãy hạn chế la hét

La hét là một cơ chế phòng thủ mà người lớn thường đem ra sử dụng những lúc trẻ nhỏ không nghe lời. Tuy nhiên, hành động này lại gây ra nhiều tác động tiêu cực đến tâm lý bé nhiều hơn mà bạn có thể nhận ra dẫu cho việc này có thể làm cho con nghe lời bạn ngay lập tức.

Thay vì rầy la con một cách lớn tiếng, bố mẹ hãy cố gắng kiềm chế và tìm ra những hình thức cảnh cáo nhẹ nhàng hơn. Nguyên nhân là bởi trẻ nhỏ cần được nuôi dạy trong một môi trường tích cực để phát triển trí não khỏe mạnh.

5. Học cách lắng nghe và chia sẻ cùng bé

Trẻ nhỏ sẽ cảm thấy vui vẻ hơn khi biết được người lớn đang lắng nghe những gì bé đang cố gắng bày tỏ. Nếu con tỏ vẻ khó chịu vì bạn không mua món đồ chơi mà bé thích trong lúc đi siêu thị, hãy nói với con về một điều gì đó. Bạn có thể nói với bé như: “Mẹ biết con rất muốn chú gấu bông đó, nhưng chủ cửa hàng nói rằng tuần sau sẽ đem về thật nhiều bạn gấu đẹp hơn, chúng ta hãy thử đợi đến lúc đó xem sao nhé”.

Dẫu cho điều này không thể thỏa mãn sự thôi thúc của trẻ về món đồ chơi nhưng cũng sẽ giúp làm giảm cảm giác tức giận và xoa dịu bé phần nào.

6. Giải thích cho bé hiểu vấn đề

Một em bé đang bước vào giai đoạn khủng hoảng tuổi lên 3 hiếm khi hiểu được vì sao mình lại phải ngừng làm những hành động mà bản thân cảm thấy vui, chẳng hạn như cắn, đánh hoặc lấy đồ chơi của bạn.

Thay vào đó, bạn hãy là người giải thích cho con về sự đồng cảm: “Nếu con làm các bạn nhỏ khác đau, bạn sẽ khóc và rất buồn”. Biện pháp này sẽ giúp bé hiểu được rằng hành vi của mình ảnh hưởng trực tiếp đến người khác và không hề tốt chút nào.

7. Gợi ý chọn lựa cho bé

Khi trẻ 3 tuổi không chịu làm hoặc ngừng làm một hành động nào đó, vấn đề thường nằm ở khả năng kiểm soát của chính bố mẹ. Nếu bé đã quen với việc mình chỉ cần khóc một chút là sẽ có tất cả mọi thứ, đã đến lúc bạn cần đưa ra giải pháp cứng rắn cho điều này.

Nếu bé tỏ ý muốn chơi đồ chơi, bố mẹ hãy cho con lựa chọn nhưng với giới hạn từ 2 – 3 món. Kiên quyết nói không dẫu trẻ tỏ ra muốn được đưa thêm.

8.Chú ý đến bé nhiều hơn

Tình trạng khủng hoảng tuổi lên 3 khiến trẻ nhỏ sẽ làm mọi cách để thu hút sự chú ý từ người lớn, bạn có thể nhận biết điều này qua việc con thường xuyên tìm cách lấy điện thoại di động những lúc bạn đang sử dụng hoặc chen vào giữa bạn và máy tính khi bạn đang làm việc. Dĩ nhiên, người lớn cần phải hoàn thành những nhiệm vụ hàng ngày và không phải lúc nào cũng có thể chơi đùa với con.

Do đó, nếu bé tỏ ra muốn được bạn quan tâm đến, hãy tạm dừng việc đang làm trong chốc lát để ôm con và hỏi xem trẻ có cần uống nước hoặc ăn gì đó không.

9. Hãy ôm con thật nhiều

Trẻ trong độ tuổi lên 3 cần rất nhiều cử chỉ yêu thương từ người lớn, ngay cả khi bạn đang làm gì đi chăng nữa. Hãy luôn sẵn sàng dành cho trẻ những vòng tay âu yếm, ôm chặt con và luôn nói: “Bố mẹ yêu con” dẫu cho lúc ấy bé chưa hẳn ngoan ngoãn.

10. Dạy con nghe lời

bé khám phá thêm biết bao điều mới lạ từ thiên nhiên

Hãy dạy con biết nghe lời

Thực tế là chẳng ai sinh ra đã ngoan ngoãn ngay mà điều này cần đến quá trình rèn luyện. Tình trạng khủng hoảng tuổi lên 3 sẽ thôi thúc nhu cầu chứng tỏ bản thân của bé khiến trẻ thường xuyên phản đối lời bố mẹ.

Mẹo nhỏ cho việc dạy con nghe lời là làm cho bé cảm thấy tự hào và vui vẻ khi nhận được lời khen từ mọi người xung quanh. Để tập luyện cho điều này, hãy thử bắt đầu yêu cầu bé thực hiện những hành động đơn giản đi kèm với tín hiệu, ví dụ như: “Bố nói rằng, bé ngoan hãy vỗ tay 3 cái nào”. Sau đó bạn dần dần chuyển sang những việc làm phức tạp hơn như nói bé cất đồ chơi.

11. Áp dụng time-out

Time-out là hình thức phạt khá phổ biến mà không cần đến việc phải la hét trẻ nhỏ. Khi bé không ngoan, hãy bế con đến một khu vực yên tĩnh trong nhà và để bé ở đó trong vòng 10 – 15 phút dẫu cho trẻ có la hét thế nào đi chăng nữa. Nói với con rằng bố mẹ chỉ cho phép bé quay lại chơi nếu như trẻ chịu kiềm chế và nghe lời người lớn.

12.  Làm gương cho con

Sẽ có những lúc trẻ khiến bạn vô cùng tức giận, nhưng cho dù thế nào đi nữa, hãy cố gắng giữ bình tĩnh với con. Ở độ tuổi lên 3, bé thường quan sát và lặp lại mọi thứ mà bố mẹ thực hiện hoặc nói. Do đó, bạn hãy cố gắng trở thành hình mẫu tốt đẹp để bé học tập và làm theo.

Khủng hoảng tuổi lên 3 hóa ra lại có ích

Đôi khi khủng hoảng tuổi lên 3 xảy ra mà không có bất kỳ tác động tiêu cực rõ ràng nào. Việc xuất hiện của những phẩm chất như ý chí, sự độc lập và niềm tự hào về thành tích là một dấu hiệu chắc chắn về sự phát triển đầy đủ của trẻ ở giai đoạn tuổi này.

92 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá 5 / 5. Số đánh giá 5