ỌC SỮA Ở TRẺ – KIẾN THỨC TỪ A TỚI Z CHO CHA MẸ

Share

Ọc sữa là hiện tượng sữa và các dịch từ dạ dày trào lên thực quản và đi ra ngoài một cách không chủ ý. Ọc sữa ở trẻ do nhiều nguyên nhân, có thể bệnh lý hoặc không bệnh lý dẫn đến nhiều hậu quả, gây ra nhiều lo lắng cho phụ huynh, đặc biệt là những ai mới làm cha mẹ lần đầu.

trẻ ọc sữa nhiều

Ọc sữa ở trẻ

Cơ chế của hiện tượng ọc sữa

Hệ tiêu hóa của trẻ chưa trưởng thành, dạ dày trẻ nhỏ, nằm ngang và cao hơn so với người lớn, hoạt động cơ thắt tâm vị yếu và chưa ổn định nên khi trẻ ăn no quá hay khi thay đổi tư thế đột ngột sẽ dễ bị ọc sữa.

dạ dày trẻ em

Dạ dày trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nằm ngang và cao hơn so với người lớn

Sữa công thức lâu tiêu hóa hơn sữa mẹ, sữa nằm lại dạ dày lâu hơn làm trẻ đầy bụng dễ ọc sữa.

Sữa cho trẻ sinh thiếu tháng

Sữa công thức cho trẻ

Trẻ bú quá nhanh, nuốt nhiều không khí sau đó bị nấc cụt, trẻ bú nằm ngang, hay trẻ dị ứng thức ăn gây ra ọc sữa.

Ọc sữa thường xảy ra ở những trẻ nào?

  • Trẻ từ 1 đến 4 tháng tuổi rất hay gặp, trẻ ọc thường xuyên
  • Trẻ 6 tháng tuổi tình trạng này bắt đầu giảm, và dần hết khi 1 tuổi
  • Trường hợp ọc sữa bệnh lý như lồng ruột thì hay gặp ở trẻ 3 tháng tuổi,…

Nguyên nhân, triệu chứng của hiện tượng ọc sữa

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng ọc sữa ở trẻ, dưới đây là tất tần tật các nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này:

Do bệnh hoặc không do bệnh.

Không do bệnh: Do cấu tạo về giải phẫu cơ thể của trẻ:

  • trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, dạ dày nằm ngang và cao hơn so với người lớn, hoạt động co bóp của các cơ đường tiêu hóa không đồng bộ gây nên sự rối loạn nhu động ruột, dẫn đến các dịch trong dạ dày dễ ọc ra ngoài.  
  • Tâm vị trẻ không đóng kín, cơ vòng thực quản dưới không siết chặt.

Đây là hiện tượng sinh lý sẽ dần mất đi khi trẻ được 6 tháng đến 1 tuổi.

Do bệnh: Một số bệnh hoặc tật ở trẻ làm rối loạn hoạt động co thắt của các cơ ống tiêu hóa, rối loạn nhu động hoặc sự tắc nghẽn ống tiêu hóa đều có thể gây ra hiện tượng ói ọc:

  • Nhiễm trùng hô hấp hay tiêu hóa: trẻ ọc sữa kèm sốt, ho, chảy mũi, thở khò khè, bú kém hoặc bỏ bú, tiêu chảy…
  • Hẹp phì đại môn vị: thường gặp trẻ dưới 6 tháng tuổi, trẻ ọc vọt sau khi bú, đại tiện ít hơn hẳn, quấy khóc, không tăng cân hay thậm chí là sụt cân.
  • Lồng ruột: Đang bình thường thì có cơn khóc thét xuất hiện đột ngột, dữ dội, trẻ ưỡn người, xoắn vặn làm trẻ ngừng chơi, bỏ bú.Ói ọc ra dịch xanh hoặc dịch vàng.Tiêu ra máu đỏ hoặc nâu.
  • Bán tắc ruột: trẻ đau bụng, ói ọc, có thể bí trung tiện và chướng bụng nếu chuyển sang tắc ruột.
  • Trào ngược dạ dày thực quản: trẻ trớ sữa, ọc sữa thường xuyên, có thể ọc vọt, không dung nạp sữa, ho khò khè, viêm phổi tái diễn, viêm thực quản, bất thường hành vi và tư thế.
  • Thiếu canxi: trẻ hay vặn mình, giật mình lúc ngủ, khóc thét, khó thở,…

Các nguyên nhân khác:

  • Tăng áp lực trong bụng: gặp trong bệnh lý tắc ruột, bán tắc ruột, lồng ruột, bú quá no, thay tã ngay sau bú,…
  • Trẻ bú không đúng cách: nuốt hơi vào dạ dày nhiều do ngậm bắt vú không đúng
  • Khoảng cách các cữ bú quá ngắn, trẻ bú quá nhanh hoặc quá lâu.
  • Lỗ ở núm bình sữa quá to làm sữa chảy nhanh hoặc sữa mẹ quá nhiều, từ đó trẻ không nuốt kịp.
1237 2 binh num vu size m 3m medela 250ml 1

Chọn bình sữa có núm bú phù hợp cho trẻ

  • Trẻ bị mất tập trung khi đang bú sữa (mải nhìn hoặc nghe xung quanh, cười hoặc khóc…)
  • Trẻ non tháng
  • Thức ăn dạng lỏng là sữa dễ ọc ra ngoài
  • Dị ứng protein sữa bò
  • Do tính tò mò của bản thân trẻ
  • Trẻ mặc quần áo quá chật.

Ọc sữa có nguy hiểm không?

Hậu quả của ọc sữa:

  • Mất một lượng nước và chất điện giải ( khá lớn nếu ọc vọt tất cả mọi thứ), nhưng thường với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thì không mất nhiều như nhìn thấy.
  • Trẻ bị suy dinh dưỡng, chậm phát triển (hẹp thực quản, hẹp tá tràng).
trẻ em suy dinh dưỡng

Trẻ suy dinh dưỡng do một số bệnh

  • Nguy hiểm đến tính mạng với các trường hợp cấp cứu ngoại khoa như lồng ruột,..

Mức độ nguy hiểm:

  • Ọc sữa lượng ít đến vừa mà không gây ảnh hưởng đến hô hấp, trẻ vẫn tươi tỉnh, bú tốt, hồng hào, tăng cân đều thì không đáng lo ngại
  • Ọc sữa kèm theo các triệu chứng bất thường khác (bệnh lý) cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa.

Chăm sóc trẻ sau ọc sữa

  • Nếu trẻ bị sặc sữa hoặc đang ho, khóc thì nên đợi một khoảng thời gian hãy cho trẻ bú lạikhoảng 30 phút, không nên cho trẻ bú lại ngay vì trẻ còn hoảng sợ và dễ bị trớ tiếp. Nếu trẻ khóc đòi bú ngay hãy vỗ về để trẻ bình tĩnh lại.
  • Sau khi bú xong nên bế trẻ 10-15 phút rồi mới đặt trẻ nằm.

Phương pháp điều trị

Cách xử trí tức thời khi trẻ bị ọc:

  • Mẹ đặt trẻ xuống nằm nghiêng 1 bên để sữa trào ra ngoài qua khóe miệng để hạn chế tình trạng trẻ sơ sinh bị ọc sữa lên mũi hay vào vòi tai sẽ dễ bị viêm tai giữa. Sau đó nhỏ hút và rửa mũi cho trẻ bằng nước muối sinh lý. Quàng khăn vào cổ đề phòng trẻ nôn trớ tiếp.
  • Tránh bế xốc trẻ lên khi đang nôn trớ vì sẽ làm tăng nguy cơ hít sặc dịch ói vào phổi gây viêm phổi.
  • Không quát mắng hay tỏ thái độ bực tức dễ làm trẻ mất bình tĩnh, quấy khóc và trớ nhiều hơn. Mẹ nên từ từ nhẹ nhàng nói chuyện với trẻ để quên đi việc nôn trớ, đồng thời vuốt ngực và lưng cho trẻ từ trên xuống.

Các phương pháp khắc phục:

  • Cách cho trẻ bú: bú vú bên trái trước sau đó chuyển sang phải để sữa dễ dàng xuống dạ dày
  • Thời gian cho trẻ bú không quá 30 phút/ cữ
  • Không nên để bé nằm bú
  • Không nên để bé quấy khóc khi bú
  • Lưu ý cách cho trẻ bú bình: kiểm tra lại núm bú của trẻ, núm bú cho trẻ sơ sinh phải dùng loại lỗ nhỏ để trẻ bú từ từ và có thể sử dụng đến khi trẻ 6 tháng. Dùng núm bú loại to trẻ bú nhanh dễ bị trớ.
  • Sau khi trẻ bú cần bế bé theo tư thế thẳng 10 – 15 phút, ngực áp vào một bên ngực mẹ, mặt kê lên vai mẹ rồi vỗ lưng cho ợ hơi. Sau đó nhẹ nhàng đặt trẻ nằm nghiêng bên trái, kê gối hơi cao.
Cach vo lung cho be o

Cách vỗ lưng cho trẻ

  • Chia thức ăn ra nhiều bữa nhỏ, thời gian tối thiểu giữa hai lần bú là 2h, tối đa là 4-5h.
  • Bú với số lần gấp đôi lên nhưng lượng sữa mỗi lần bú giảm đi một nửa
  • Đặt bé ở tư thế ngủ dễ chịu: nằm ngửa cao 30 độ, nghiêng trái nếu trẻ thích.
  • Tránh xa khói thuốc lá vì khói thuốc kích thích cơ thể tiết axit – dịch vị trong dạ dày.
  • Mặc bỉm, tã lỏng cho trẻ
  • Không vệ sinh, thay tã, tắm ngay sau bú
  • Vỗ lưng cho trẻ sau khi bú, khi bị ợ hơi và ọc sữa
vỗ lưng cho trẻ

Vỗ lưng cho trẻ

  • Xem lại thức ăn của mẹ, đó cũng ảnh hưởng đến chất lượng sữa làm trẻ khó tiêu hóa.
  • Bổ sung canxi đầy đủ theo chỉ dẫn của bác sĩ.
  • Dùng gối chống trào ngược hoặc dùng ghế nửa nằm nửa ngồi có thể nâng đầu dành cho trẻ nhỏ.
gối chống trào ngược

Gối chống trào ngược

  • Dùng thuốc: cần hỏi ý kiến của bác sĩ, không nên tự ý dùng thuốc cho trẻ

Phòng ngừa

Đa số hiện tượng ọc xảy ra ở mọi trẻ, và không có cách điều trị triệt để, tuy nhiên chúng ta có phương pháp làm giảm nhẹ tình trạng này. Dưới đây là một số phương pháp cần làm:

  • Làm đặc chế độ dinh dưỡng: bổ sung tinh bột trong phần bột, cháo hay sữa của trẻ (Lượng tinh bột trong sữa không được vượt quá 2% (tức là 2g/ 100ml),  tinh bột tinh chế giữ nguyên thành phần công thức giúp trẻ hấp thu tốt và độ đặc sánh của sản phẩm chỉ tăng lên trong môi trường acid của dạ dày)
  • Pha sữa đúng công thức, nên cho trẻ ăn bằng thìa hoặc cốc để trẻ nuốt từ từ
  • Có thể cho trẻ bổ sung chế phẩm men vi sinh có chứa các bào tử lợi khuẩn để lập lại cân bằng hệ vi sinh đường ruột – nguồn sản xuất các enzyme giúp trẻ tiêu hoá tốt hơn và tăng cường hấp thu dinh dưỡng
  • Trường hợp trẻ không dung nạp sữa bò tươi: thay thế bằng sữa đậu nành hoặc sữa bò dưới dạng sữa chua.
  • Khi cho trẻ bú, mẹ nên ở tư thế ngồi, cho trẻ bú vú bên trái trước sau đó chuyển sang phải để sữa dễ dàng xuống dạ dày. Trường hợp sữa chảy quá nhiều làm trẻ nuốt không kịp, dễ bị sặc thì mẹ nên vắt bớt sữa ra rồi cho trẻ bú.
  • Những trẻ dùng sữa công thức mẹ có thể dùng đến sữa thủy phân để trẻ dễ tiêu hóa sữa hơn

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Mặc dù ọc sữa xảy ra ở hầu hết trẻ và đa số tự giới hạn, tuy nhiên người chăm sóc trẻ cần đưa trẻ đi khám nếu có các dấu hiệu sau:

  • Khi trẻ sơ sinh bị ọc sữa liên tục hoặc ọc sữa quá nhiều làm trẻ không bú được, chậm tăng cân, hay viêm đường hô hấp
  • Tình trạng ọc ở trẻ không cải thiện sau khi đã điều trị hỗ trợ, chăm sóc đúng cách
  • Trẻ bỏ bú vì “sợ” ọc
  • Trẻ ọc kèm theo các dấu hiệu bệnh lý như sốt, ho, chảy mũi hay đi phân bất thường…
  • Khi trẻ đang hoàn toàn khỏe mạnh, đột nhiên ọc ói dữ dội kèm theo quấy khóc nhiều, và có các dấu hiệu bất thường khác.

KẾT LUẬN

Ọc sữa ở trẻ có nhiều nguyên nhân, có thể sinh lý hoặc bệnh lý, gây hậu quả từ nhẹ đến nặng, đôi khi nguy hiểm đến tính mạng trẻ nếu không nhận biết và xử trí kịp thời.

Vì vậy cha mẹ hoặc những người chăm sóc trẻ hãy là những người quan tâm, quan sát, và chăm sóc trẻ kỹ hơn để những ngày tháng đầu đời của trẻ được thoải mái và khỏe mạnh.

105 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không ?

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá / 5. Số đánh giá:


Share