Vẻ đẹp người phụ nữ ở bài thơ “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương ( Ngữ văn 7)

Hồ Xuân Hương  được mệnh danh là “bà chúa thơ Nôm” . Bà  là một người phụ nữ có tài năng nhưng cuộc đời của bà có nhiều trắc trở trong tình duyên. Xuân Hương có  nhiều tác phẩm viết về người phụ nữ như: làm lẽ, tự tình, …Nhưng để lại trong lòng bao người đọc ấn tượng sâu sắc là bài thơ”Bánh Trôi nước”- Một bài thơ vịnh vật mượn chiếc bánh trôi để nói về người phụ nữ trong xã hội xưa.

Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương
Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Mà em vẫn giữ tấm lòng son

Trước hết bài thơ cho chúng ta  thêm hiểu biết về một loại bánh dân dã quen thuộc của dân tộc thường làm vào ngày Tết Hàn Thực 3-3 âm lịch. Đây là loại bánh được làm từ bột gạo nếp, hình tròn và có màu trắng bên trong có nhân đường đỏ hoặc đường phèn. Bánh trôi được luộc bằng cách cho vào nồi nuốc đun nếu bành nổi là chín còn bánh chìm là chưa chín. Ở đây tác giá Xuân Hương đã sử dụng nhiều các  từ miêu tả rất sinh động “trắng, tròn,chìm, nổi rắn, nát..” để gợi nên vẻ đẹp bánh trôi giản dị và thuần khiết . Bà chúa thơ Nôm dường như đã thổi vào chiếc bánh làm cho chiếc bánh có hồn hơn đẹp hơn, sinh động hơn. Và ẩn sau hình ảnh chiếc bánh là một lời tâm sự của chính cuộc đời tác giả?

Sau hình ảnh bánh trôi nước thì Hồ Xuân Hương đã rất khéo léo nói về vẻ đẹp nhan sắc, phẩm chất  và cuộc đời thân phận của người phụ nữ . Câu thơ mở đầu: ” Thân em vừa trắng lại vừa tròn”. Ở câu thơ này tác giả đã sử dụng cách mở đầu quen thuộc trong ca dao”Thân em..” người phụ nữ tự nói về vẻ đẹp của mình. Cùng với đó là cách dùng quan hệ từ ” vừa..lại” và các tính từ”trắng tròn” gợi tả nên vẻ đẹp nhan sắc của người phụ nữ tròn trịa đầy đặn và hoàn hảo. Một vẻ đẹp khỏe mạnh , xinh xắn duyên dáng của người phụ nữ. Câu thơ còn là một sự khẳng định tự hào về vẻ đẹp của chính mình.

Vậy với vẻ đẹp như vậy thì cuộc đời của họ ra sao? Chúng ta cùng tìm hiểu câu thơ thứ 2: “Bẩy nổi ba chìm với nước non”. câu thơ này nữ sĩ đã sử dụng đảo thành ngữ từ ” ba chìm bẩy nổi” thành “Bẩy nổi ba chìm” . Các số từ tượng trưng ” bẩy. ba” quan hệ từ “với” và cụm từ ” nước non” giúp người đọc cảm nhận được  cuộc đời đầy long đong , vất vả chuân chuyên của người phụ nữ vì gia đình, vì chồng con hay vì” nước non” nữa?.Câu thơ như một lời cảm thông của nhà thơ dành cho người phụ nữ. Không chỉ có cuộc đời long đong, vất vả mà người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa còn bị bao lễ giáo phong kiến dàng buộc, cuộc đời của họ lại do người khác quyệt định” Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn”. Cũng giống như chiếc bánh trôi xấu hay đẹp là do người làm bánh thì cuộc đời thân phận người phụ nữ sướng hay khổ lại do người  khác quyết định ” tay kẻ nặn”. Câu thơ thứ ba này như là một lời cảm thông đồng thời cũng là lời phê phán bao cổ hủ của xã hôi cũ gây bất công cho người phụ nữ xưa. Phải chăng với bao lễ giáo đó mà cuộc  đời của Xuân Hương mới có bao cay đắng , long đong..?

Nhưng chúng ta càng cảm phục bản lĩnh của Xuân Hương- bản lĩnh của người phụ nữ hơn khi đọc câu thơ cuối ” Mà em vẫn giữ tấm lòng son“. Nếu như câu thứ ba dùng quan hệ từ “mặc dầu” thì câu bốn này là “mà…vẫn”- cặp quan hệ từ khẳng định, sự kiên định  cho dù có bao khó khăn, có bị vùi dập của lễ giáo thì người phụ nữ luôn giữ ” tấm lòng son”. “Tấm lòng son “ở đây chính là tấm lòng son sắc, thủy chung, nghĩa tình chung thủy của người phụ nữ. Câu thơ là một lời ca ngợi vẻ đẹp phẩm chất của người phụ nữ, thể hiện sự trân trọng người phụ nữ của Hồ Xuân Hương.

Mỗi khi đọc bài thơ “Bánh trôi nước” người đọc lại cảm nhận được hơi thở trong ca dao , những vần thơ của bà  gần với ca dao than thân . Ta đã từng nghe rất nhiều như:

– Thân em như trái bần trôi

Gió  dập sóng dồi , biết tấp và đâu?

Hay                                                               – Thân em như tấm lụa đào

Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai?

Có lẽ Hồ Xuân Hương nếu như còn chắc nhà thơ cũng mỉm cười khi nhìn thấy ở xã hội ngày nay người phụ nữ đã có nhiều công bằng hơn xưa họ được học tập, được làm việc và được coi trọng như nam giới.

Có thể khẳng định rằng bài thơ” Bánh trôi nước” với cách lựa chọn đề tài giản dị gần gũi nhưng giá trị ý nghĩa thật sâu sắc. Từ thế kỉ 18 mà Xuân Hương đã thể hiện một cái nhìn nhân văn  đối vời người phụ nữ. Trân trọng, ca ngợi vẻ đẹp và cảm thông cuộc đời bao vất vả chìm nổi  của họ đồng thời phê phán xã hội cũ bất công với người phụ nữ. Bài thơ sẽ còn mãi trong lòng mọi người bởi giá trị nhân đạo sâu sắc đó.

Một số câu hỏi bài tập tham khảo về bài thơ : Bánh trôi nước”?

Bài 1: Em hãy tìm các quan hệ từ có trong bài thơ?

Gợi ý trả lời:

Các quan hệ từ có trong bài thơ ” Bánh Trôi nước :  vừa, lại, với, mặc dầu, mà… vẫn

Bài 2: Bài thơ ” Bánh Trôi nước ” có mấy lớp nghĩa đó là lớp nghĩa nào?

Gợi ý trả lời:

Bài thơ ” Bánh Trôi nước ” có 2 lớp nghĩa:

  • Lớp nghĩa 1: Miêu tả thực về bánh trôi một loại bánh  thường làm vào ngày Tết Hàn Thực 3-3 âm lịch. Đây là loại ánh được làm từ bột gạo nếp, hình tròn và có màu trắng bên trong có nhân đường đỏ hoặc đường phèn. Bánh trôi được luộc bằng cách cho vào nồi nuốc đun nếu bành nổi là chín còn bánh chìm là chưa chín.
  • Lớp nghĩa 2: Mượn bánh trôi để ca ngợi vẻ đẹp ngoại hình, phẩm chất và phản ánh cuộc đời thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ.

Bài 4: Chỉ ra các bện pháp tu từ có trong bài thơ : Bánh trôi nước? nêu tác dụng?

Gợi ý trả lời:

  • Đảo ngữ, ẩn dụ : câu : Bảy nổi ba chìm với nước non -> Tác dụng: đảo thành ngữ từ ” ba chìm bẩy nổi” thành “Bẩy nổi ba chìm” . Các số từ tượng trưng ” bẩy. ba” quan hệ từ “với” và cụm từ ” nước non” giúp người đọc cảm nhận được  cuộc đời đầy long đong , vất vả chuân chuyên của người phụ nữ.
  • Ẩn dụ : Tấm lòng son-> Tác dụng : “Tấm lòng son “ở đây chính là tấm lòng son sắc, thủy chung, nghĩa tình chung thủy của người phụ nữ.

Bài 4: Từ bài hơ ” Bánh Trôi nước” em hãy so sánh người phụ nữ xã hội xưa và nay có gì khác?

Gợi ý trả lời:

  • Ở xã hội xưa người phụ nữ bị nhiều lễ giáo dàng buộc( “xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử ” tức là:  lấy chồng theo chồng, chồng chết  thì theo con… ,) họ không được đi học, không được đi làm như nam giới, họ chỉ quanh quẩn trong nhà chăm lo cho gia đình và họ không có quyền quyết định cuộc đời của chính mình bị phụ thuộc vào người khác. Bị đối xử bất công chịu nhiều uất ức.
  • Còn ở xã hội ngày nay thì người phụ nữ đã có nhiều công bằng hơn xưa họ được học tập, được làm việc và được coi trọng như nam giới. Đó là những tiến bộ xã hội này nay công bằng hơn,người phụ nữ có tài được coi trọng và làm việc với mức thu nhập xứng đáng.

Bài 5: tại sao nói thơ Xuân Hương gần với ca dao?

Gói ý trả lời

  • Có cách mở đầu quen thuộc ” thân em..”
  • Một số bài ca dao mở đầu “thân em”

– Thân em như cây quế giữ rừng

Thơm tho ai biết, ngát lừng ai hay?

-Thân em như hạc đầu đình

Muốn bay không cất nổi mình mà bay

-Thân em như hạt mưa sa

Hạ vào đài các, hạt ra ruộng cầy

1759 views